1998ko otsailaren 13an ‘ERMUKO FOROA’ izeneko taldea azaldu zen herriaren aurrean, 1997ko uztaileko herri mobilizazioak gogoratuz, Migel Angel Blanco zinegotziaren bizitzeko eskubidea aldarrikatzeko eta aske uzteko eskatzeko.

Ermuko Foroaren Sorkuntza Agiria aurkeztu zenetik, aurkako hainbat irizpide plazaratu ziren, batez ere euskal nazionalisten alderditik. Erabilitako arrazoi askoren artean, asko eta asko elkarren aurkakoak ziren. Jarrerarik maratzenetakoa X. Arzallusek erakutsi zuen, Bizkaiko Ercilla Hotelean izandako prentsaurreko baten ondoren, honakoa bota zuenean: ‘Ermuko Foroa’ PSOEren azpilana da’. Alderdi bereko beste goi-ordezkari batzuek, ordea, Barne Ministerioak asmatu eta bultzatutako azpijoko maltzurra zela zioten, Mayor Oreja Barne-ministroak berak eragindakoa. Bien bitartean, Iñaki Anasagastik, Diputatuen Kongresuko EAJko bozeramaleak, bota zuen herri- mugimendu hori CESIDek zirikatuta sortu zela. Nahas-mahas horren guzti horren sakonean egia garbi bat zegoen, gizartearen egonezina hori baino dramatikoagoa zela.

Horixe zen dena. Eta Ermuko Foroa egonezin horretatik sortu zen, berez-berez, gertakarien harira. Migel Anjel Blancoren hilketaren ondoren, Euskal Herriko Unibertsitateko bost irakaslek egindako batzarrean du jatorria, 1997ko uztailean. Hor landutako agirian ETArekin ez negoziatzeko eta euskal faxismoari aurre egiteko erabakia hezur-mamitu zen. Hortik aurrera egindako batzarretan beste hainbat idazle, artista eta kazetari inguratu ziren Forora, eta lehen agiria atera zen, izenburu honekin: Euskadin Demokraziaren Aldeko Agiria. Aurkeztu zen egunean, 1998ko otsailean, hirurehun lagunek sinatu eta onartu zuten Agiria, gizarte demokratikoak mundu totalitarioarekin zerabilen nahasmendua eta isilkeria gogor salatzeko. Handik lasterrera mila lagun baino gehiagok sinatu zuten Agiria.

Sorkuntzako Agiria dela eta (Amaieran jasota dator)

Idatziak argitasun harrigarriz eta gogortasun sendoz salatzen zuen Euskal Herriak bizi zuen egoera nahasia. Politikariei gogor ere gogor egiten zitzaien agirika, ez bakarrik, euren hitzetan ‘Ermuko espiritua’ lurperatu nahi izateagatik, baita euren mengelkeriagatik ere, ez zutelako gogor eta batera jokatu, gizartean elkar-bizitza usteltzen ari zela ikusirik. Ez dago esan beharrik, aterik ate eta gelarik gela, erdi ezkutuan eta erdi isilean zebilen Agiri hark, ez zuela izan harrera berorik politikarien artean, hango hitzen arnasa ez baitzen politikarien bihotz taupadetakoa.

Izan ere, Foroak, indarkeriaren aurrean ordura arte erabilitako bake keinuak eta isil zeinuak baztertu eta bide tinkoagoak hartu zituen. Ermuan 1997ko uztailean egindako jardunaldietan, gizarte demokratikoak bake santzoz hartu zituen kalean, eta herriak bere ahotsa berreskuratu zuen. Migel Anjel Blancoren hilketa lotsagarria burutu zen arte, terrorismoa salatzeko agerraldiak halabeharrezko isiltasun mistikoan bildurik egiten ziren. Hango oihulari bakarrak HBko kideak ziren, manifestarien aurka zarataka, erasoka eta harrika.

Inoiz Gandhi edota Kristo gogorarazten digun isiltasun itun hura zen, bakerako eta barkamenerako, baina ez, justizia eta eskubide demokratikoak aldarrikatzeko, berezko duintasuna, Giza Eskubide Unibertsalak eta Konstituzioa. Euskal gizarteak, bake keinuak utzi eta demokraziaren aldeko hitza hartu zuen eskuetan uztaileko arratsalde mingor hartan. Ermuko Foroak bakea eta hitza eskatu zuen, olerkariak egin zuen antzera, bata eta bestea banandu ezinak dira eta.

Konstituzioa eta Elkar-bizitza

Foroa hezur mamitzen zihoan bitartean erabaki handi eta zuhur bat hartu zen: sinatzaileen hesiak apurtzea; hesi akademikoak, artistikoak zein politikoak. Eta horri esker jaso zen politikaren lurretik Ermuko bandera. Lehen Agiri hura herriaren ordezkaritzak sinatu zuen. Hirurehun sinaduren artean adar guztietako lagunak zeuden: sozialistak, alderdi popularrekoak, ezker batukoak, ezker berrikoak, bake taldeetan ibili eta bide hori agortutzat jotzen zutenak, pintoreak, eskultoreak, idazleak, kritikariak, kazetariak, ingeniariak, medikuak, abokatuak, idazkariak, sendagileak, irakasleak eta ikasleak.

Ermuko Foroa ahalegin bateratua da, solidarioa, denon indarrak faxismoaren aurka batzeko ahalegina. Eta lasterrera izango ahal da elkar-bizitzarako eta eztabaidarako gune bizia. Ermuan herriaren oihua oihartzundu zen eta horrek aldaketa ekarriko du Euskal Herrian. Taldekide garenoi arnasa bizigarria ekarri zigun herriaren berotasunak, eta janzkeren, siglen eta jatorrien gainetik heldutasuna eta jatortasuna jaikiko dira. Beharbada egongo da hor nonbait ezer ikusi eta ikasi ez duenen bat, baina, zorionez, Foroko Mahaian, betiko eta betirako lagunak egin dira, aldi berriotako liberalen eta ezkertiar zaharkituen artean. Indarkeriak hainbat lagun gaiztotu du Euskal Herrian, baina ondu ere bai, eta benetako demokrata bihurtu.

Agustin Ibarrolaren Faroa

Nazionalistak zain zeuden aspalditik Agiria noiz agertuko, baina hala ere, sumindurari eutsi ezinik, erantzun txoroa izan zuen, eta nahi gabe, sekulako propaganda egin zion Ermuko Foroari. EAJak ETArenganako begirunea eta elkarrizketa-bidea eskatzen zuen bitartean, Alderdiko kide batek arratoitzat jotzen zituen Foroko kideak, eta Arzallusek irrigarri jarri nahi zuen gure izena, Ermuko Faroa ginela esanez. Terrorismoak baino gehiago arduratzen zuen gure Foroak. Baina irrigarri barik goragarri bihurtu zuen. Foroak 1998ko ekainaren 20an Bilbon egindako jaialdian, bostehun bazkaldarren aurrean, Agustin Ibarrolak, berak egindako logotipoa aurkeztu zuen: faro distiratzaile bat, euskal terrorismo luzearen gau ilunean eta politikaren errentagarritasunaren laino itsu artean demokratei argi egiteko.

Euskadin Hauteskundeak

Gerora, 1998ko urriaren 25eko hauteskunde autonomikoak egingo ziren. Hor Ermuko Foroak jarrera bare xamarra hartu zuen, Lizarrako Akordioa zeuden alderdien jarrera oldarkorrarekin ez nahasteko. Foroa Joseph Borrellekin batzartu zen –orduan Espainiako Gobernuko Presidentetzarako PSOEren hautagaia- eta Karlos Iturgaitzekin, Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzarako PPren hautagaia; eta, azkenik, Pablo Mosquerarekin, lehendakari-gaia Unidad Alavesatik. Batzarrok, hauteskundeetako kanpaina indartzeko baino gehiago izan ziren, hauteskunde ostean, alderdi konstituzionalisten beharrezko batasuna bideratzeko.

Horretarako Foroak ohartxo bat baino ez zuen zabaldu izenburu esanguratsu honekin:’hauteskundeetara herritarrok’. Gero, hemengo egunkarietan jarri zen hori, ordurako ezaguna zen ‘Ibarrolaren Faroaren’ izenean. Hauteskundeetan parte hartze handia izan zen. Ostean, eta ETAren su-eten baten erdian, Foroak beste ohar bat zabaldu zuen izenburu honekin: ‘Duintasun demokratikoa’. Azaroaren 26an zabaldu zen egunkarietan. Muinean hauxe zioen: ‘ lotsagarria eta zantarra da krimenen ardura inoren lepora botatzea, eta batez ere, kriminalen eskakizunei uko egiten dietenen lepoetara’. Izan ere, nazionalismo demokratikoak hiltzaileekin erakusten duen solidaritatea –hau da, espetxean dauden ETAkoekin-, biktimekin agertuko balu, ez genuke Fororik ez Farorik beharko, gure lurra argitasunez beterik egongo litzateke eta.

Europako Erakundeen aurrean Salaketa

Askatasunaren aldeko ibilbide luzean aipagarriak dira Ermuko Foroak Aznar Presidenteari, Senatuari eta Alderdi Sozialistako zuzendaritzari egindako bisitaldiak. Baina bide horren gailurrean jarri beharrekoa da 200. urteko otsailean Ermuko Foroaren ordezkaritza batek Europako Erakundeei egindako bisita, eskubiderik oinarrizkoenen zapalketa salatzeko, bake bidean oztopo hori ekarriko baitzuten Lizarrako Akordioak, ‘kale borrokak’ eta ETAren txantajeak.

Bisitaldi hori gogoangarria izan zen. Eskabide Batzordeak, Askatasunetakoak, Giza Eskubideetakoak Giza Eskubideetarako Europako Komisarioak, Giza Eskubideen Europako Epai-mahaiko Presidenteak –Nicole Fontaine berberak- aurkeztutako Agiria onetsi, eta Ganbarara eramango zutela agindu zuten, bide horretan zerbait egiteko. Ordezkaritzakoen poztasuna sekulakoa izan zen.

Hala ere, hango berriak Euskal Herrira etorri ahala, laster hasi ziren nazionalistak dena nahasten; lehenengo, telebista ofizialeko albiste batean -ETBn-, nahasmena sortu guran, esan zuten Ermuko Foroak Espainiako Estatua salatu zuela Europako Legebiltzarraren aurrean. Gero entzun genuen, Fontaine Presidenteak ez omen zuela onartu Ermuko Foroaren jardunbidea.

Zer gertatu zen? Europako parlamentukide batek argitu zigunez, han oso ezaguna den batek gogor hartu omen zuen Fontaine Presidentea, esanez, Ganbarako Presidente zen aldetik, ezin zuela aldeko iritzirik eman, inpartzialtasunak hori eskatzen zuelako, eta legez horrela da, izan ere. Zergatik ez zuen, baina, Alderdi Sozialistak bultzatu gure bisitaldia Europako Erakundeetara? Zer zuten galtzeko edo irabazteko? Isil-gordeko itunen bat ote zeukaten, ba, EAJarekin, hauteskunde orokorren ostean berriro elkar bat hartu, eta gobernu akordioren bat adosteko, nazionalistek indarkeriazko munduarekin hitzerdiren bat eginda eduki arren. Argi dagoena da, Txiki Benegasek Estrasburgetik itzuli zenean, oraindik PSEko Presidente zela, argi eta garbi adierazi zuela komunikabideetan, Ermuko Foroaren Agiria ez zuela sinatuko, eta gainera ez zuela begi onez ikusten hemengo trapu-zaharrak kanpoan astintzea, hau da etxeko arazoak etxean konpondu behar zirela. Bat-batean, bazirudien, lozorro sakonean sartu eta Lizarrako Akordioaren oihartzun kezkagarriak eta ‘kale borrokak’ eragindako erasoak eta hondamenak amets gaiztoren bateko adarretan galduak zirela.

Gorka Knörrek, Eusko Alkartasunako Idazkari Nagusiak eta Europako legebiltzarkide nazionalistak, Estrasburgetik itzuli zen egunean bertan, salaketa gogorrak isuri zituen Ermuko Foroaren aurka. Diario Vasco egunkarian agertutakoaren arabera, ordezkaritza hartako batzuek GALen aldekoak omen ziren, eta talde esasotzaileekin harremanak omen zituzten. Epaitegian kereila jartzekoa zen, baina zain gaude oraindik. EAJko buruzagiek inoizkorik eta gogorren jaiki ziren. Ibarretxe berberak ere, Lehendakari gisa, Estrasburgen salatutakoari muzin egin zion. Zer dela eta horrenbesteko sumindura, herriko talde bat Europako erakundeetan ikusita. Zer dela eta horrelako erantzun sutsuak, egoera kezkagarri bat azaltzen zuen agiri apal eta argigarri baten aurka. Izugarriaren sabelean egosi ezineko zerbait zebilen, antza. Egiak argi egin zuenean itsututa geratu ziren. Eta egia gordina hor zegoen agerian. Eta horrek urduri baino urduriago jartzen zituen denak; izan ere, Europa egiaren begia ikusten hasita zegoen, eta gero eta garbiago zegoen euren burua biktimatzat agertzen zutenak hemen borreroak zirela.

Eta, jakina, ausardia horrek atze latza ekarri zuen. Handik lasterrera-hiru bat hilabetera- gizatasun osoko lagun handi bat hil zuten, balaka josita: Jose Luis Lopez de Lacalle. Francoren diktadurak lortu ez zuena (Diktaduraren azken urteak espetxean eman zituen Alderdi Komunistako kide izateagatik) beste odolzaleago batzuek burutu zuten, jarrera berdintsuetan oinarrituta. Nazi berriak dira: ETA eta ingurukoak. Gizon on bat hil zuten, gizon zintzo bat, duintasunez jantzitako gizon bat, eta lagun-hurkoaren duintasunaren aldeko borrokalari sutsu bat. Txoko honetatik, gure omenaldirik beroena, lagun handi honi, Ermuko Foroko kideari: Jose Luis Lopez de Lacalleri.

GURE HELBURUA

Ermuko Foroaren helburu nagusia, herritarren keinuak jaso, bihotz taupadak bildu eta elkar bizitzarako giroa sortzea da, giza-balioetan oinarri harturik, kulturgintza, gizarte-ekintza eta politikagintza birsortu eta eraberritzeko. Hau da, zuzentasuna, askatasuna, eta pluralismoa ditu bere jardunbideko xede, alderdi nazionalisten eskutik gizarte-kontrola kentzeko eta sakonean daukaten terrorismoaren indarkeria baztertzeko, euskal gizartearen zatiketa eragin ez dezaten, eta subiranotasunaren aitzakiapean neonazismoa ezarri ez dezaten.

Azken batean, gizatasun sendoagoko herria egin nahi dugu, elkar bizitza ardatz dugula, joko politikoa eta heziketa sistema balio horietan beraturik, bakeari leihoa irekitzeko, elkarren onean eta bakean bizi gaitezen. Gure nagusien jarrera berritzailea berreskuratu beharra daukagu -98ko belaunaldikoena eta Krausismoaren jarraitzaileena-, Erregimen Zaharreko ilunbetara garamatzaten indarrei eutsi eta moteltzeko.

Ermuko Foroaren Sorrera Agiria, Demokraziaren alde Euskadin.
(1998ko otsailaren 13a)

Agiri hau izenpetzen dugunok, gure Autonomia Erkidegoak bizi duen egoera larriaren aurrean, adierazpenok egiten ditugu:

1.- Francoren diktadura amaitu zenetik, Euskadin mugimendu faxista bat zabaldu eta nagusitu da. Demokrazia bahitu nahi dute eta oinarrizko askatasunak eta eskubideak zapaldu. ETA da mugimendu horren buru, eta Herri Batasuna, eta honen inguruko beste erakunde batzuk. Beldurra zabaltzeko indarkeria darabilte. Adierazpen askatasuna mozten dute, eta denoi ezarri nahi dizkigute euren ‘alternatiba politikoak’ .

2.- Gure ordezkari politiko eta herri arduradun gehienak, goi buruan direnak barne, nekez aldentzen dira demokraziaren galmendi horretatik. Azken urteotan demokraziaren aurkako mugimendu horren esanei men egin diete, eta ez dute beharrezko tinkotasunez jokatu; inoiz, gainera, ETAren hilketak Estatuaren lepora ere bota nahi izan dituzte, erantzukizunak elkar-banatuz. Etenik gabeko erasotzat hartzen dugu, gure herri arduradun eta ordezkariek darabilten nahasmendua faxismoa hauspotzen dihardutenekin, horrekin ez baitute besterik egin erasoak, beldurra eta heriotzak gehitzea baino.

3.- Birgizarteratzeko neurri egokiei uko egin gabe, ez dugu onartuko inolako negoziaketa politikorik ETArekin. Edozein egitasmo politikok herritarren oniritzia behar du, legebiltzarrean eztabaidatu eta onartzeko, erakunde hori baita gure demokraziaren euskarri eta elkarrizketa politikorako gune. Eta hor, bi indar dira nagusi eta erabakior: argumentuak eta botoak. Horregatik eskatzen diegu alderdiei eta ordezkari politikoei ez dezatela onartu ETAren eskari politikoei buruz inolako akordu edota salerosketarik; horretan men egiteak demokraziaren egiazkotasuna hildu egingo bailuke.

4.- Azken urte neketsuotan, bakerako taldeek Euskadin egin duten lan txalogarria goratuz, euskal faxismoari aurre egiteko beste bide batzuk ere asmatu beharra dagoela uste dugu; eskubide demokratikoaren eskutik, hitzaren indarretik, bake-keinuetatik eta isiltasun etsigarrietatik baino gehiago. Herriaren arnasa aldarrikatzen dugu, uztaileko jardunaldietan piztu zen herri espiritua. Orduan, euskal gizartea kalearen jabe ez ezik, ahotsaren jabe ere egin zen, eta argi geratu zen, ETAren aurka eta egitasmo totalitarioaren itzalpean babesten direnen aurka, bake bidetik ere gogor egin zitekeela.

5.- Era berean, bitartekotza joko guztiak baztertzen ditugu, politikoak, sindikalak zein elizakoak, Ermuan piztu den sugar politikoa itzaltzeko edota hango mezua okertzeko bide badira. Gure helburua, zalantzazko bitasun hori apurtzea da. Ez dugu onartuko, inoiz ez inon, demokraten eta faxisten arteko ezelako lankidetzarik.

6.- Euskal gizarteari dei egiten diogu, bada, demokraziaren alde jar dadin eta hitzaren indarra eskuratu dezan. Erakunde demokratikoei etenik gabe eskatu behar zaie askatasun eta eskubideen babes tinkoa, herriko bizitza gizatasunaren aterpean hazi eta aberastu dadin. Horrelaxe baino ez dugu lortuko bakea, gure askatasuna ito gabe.